W dostępnych w Sieci katalogach amerykańskich bibliotek coraz częściej można znaleźć ciekawe elementy zastosowane w bibliotecznym oprogramowaniu. Część z nich to znane już narzędzia Web 2.0, stanowiące uzupełnienie interfejsu katalogu o elementy interaktywne (np. możliwość tagowania), inne mają na celu wzbogacenie rekordów bibliograficznych o dodatkowe informacje, przydatne dla czytelników. Stosowane rozwiązania wydają się odpowiadać potrzebom i zachowaniom użytkowników Internetu, korzystających na co dzień z wyszukiwarek internetowych oraz serwisów społecznościowych. O tym, że tradycyjne katalogi nie zawsze spotykają się z pozytywnym odbiorem ze strony przyzwyczajonych do Google’a czytelników, można się przekonać czytając cytowany już przeze mnie w innym poście raport OCLC Perceptions of libraries and information resources.

Wśród wypowiedzi uczestników przeprowadzonych badań znajdujemy np. takie: „Usługi bibliotek są bardzo wartościowe, ale znacznie szybciej znajduję w Sieci potrzebną mi informację i nie muszę wychodzić z domu.” „Większość opisów w katalogu jest mało przejrzysta – trudno ocenić, czy informacja jest tą, której szukam.” „Powinno się przeszukiwać wszystkie bazy danych jednocześnie, a nie każdą osobno.” „Katalog mi się podoba, ale brakuje w nim ocen i rekomendacji. Gdy znajdę książki jakiegoś autora, muszę najpierw przeczytać opinie np. w Amazonie, a potem znów wrócić do katalogu, aby sprawdzić, czy książki są dostępne w bibliotece.” „Ciężko jest cokolwiek znaleźć bez pomocy bibliotekarza.”

Z punktu widzenia czytelnika, mającego na ogół niewiele czasu i przyzwyczajonego do przyjaznych i stale udoskonalanych usług Google’a, tradycyjny biblioteczny katalog jest zbyt trudny w obsłudze i podaje zbyt mało informacji. Na dodatek niewiele można zrobić z zamieszczonymi w nim opisami poza zaznaczeniem ich myszą, skopiowaniem i wklejeniem do innego programu (np. edytora bibliografii).

W anglojęzycznej bibliotekarskiej literaturze fachowej często wskazuje się, jakie cechy i funkcje powinien posiadać współczesny katalog OPAC. Są to:

– przyjazny interfejs, łatwość obsługi,
– nowoczesna wizualizacja (chmury tagów, tezaurus),
– wyszukiwanie fasetowe,
– subskrypcja treści za pomocą kanałów RSS (wyniki wyszukiwania, informacje o nowościach),
– linki do pozycji podobnych, powiązanych, najczęściej wypożyczanych,
– opis bibliograficzny posiadający własny URL (widoczny dla wyszukiwarek),
– możliwość przesyłania linku z opisem pocztą elektroniczną lub SMS,
– możliwość tagowania, dodawania komentarzy, oceniania książek i pisania recenzji przez czytelników,
– powiązanie wypożyczanych książek z innymi („Czytelnicy, którzy pożyczyli X, pożyczyli też Y i Z”),
– korekta błędnych zapytań („Czy miałeś na myśli…?”),
– spisy treści, streszczenia książek,
– dodawanie linku z opisem do edytora bibliografii, serwisów zakładkowych itp.,
– linki do miejsc w Sieci zawierających dodatkowe informacje o książce, np. serwisu Google Book Search (możliwy dostęp do fragmentów lub pełnych tekstów książek) lub księgarni Amazon.com (recenzje klientów, oceny, możliwość zakupu książki).

Elementy społecznościowe oraz cechy podnoszące wartość informacyjną i atrakcyjność interfejsu katalogu są już obecne w bibliotecznym oprogramowaniu. Zazwyczaj nie spotyka się ich w systemach bibliotecznych, pełniących inne role (automatyzacji prac związanych z gromadzeniem, opracowaniem i rejestracją wypożyczeń), lecz w programach zintegrowanych z tymi systemami, odpowiedzialnych wyłącznie za prezentację katalogu w Internecie. Wśród tych programów znajdziemy specjalne „nakładki” na systemy biblioteczne, działające jak moduł OPAC WWW, lecz także multiwyszukiwarki umożliwiające jednoczesne wyszukiwanie katalogów wielu bibliotek (np. WorldCat).

Do prezentacji w Sieci „społecznych” katalogów OPAC wykorzystywane są zarówno programy komercyjne, jak i open source. Wśród produktów komercyjnych, posiadających cechy i funkcje, o których warto wiedzieć, znajdują się następujące programy: Primo (ExLibris), AquaBrowser (Medialab Solutions), Endeca (Endeca Technologies) i Encore (Innovative Interfaces, Inc.).

Znany już w Polsce program Primo (informacje w języku polskim dostępne są w serwisie Aleph Polska) oferuje m.in. możliwość jednoczesnego przeszukiwania bibliotecznych katalogów i baz danych za pomocą wspólnego interfejsu. Inne funkcje Primo to: przesyłanie linku z opisem pocztą elektroniczną, dodawanie tagów i recenzji, korekta błędnych zapytań, własna „elektroniczna półka” czytelnika oraz zamieszczone w opisach odsyłacze do tych samych pozycji w serwisach WorldCat i Amazon.com. Primo można obejrzeć np. na stronach bibliotek Uniwersytetu Oksfordzkiego i biblioteki Uniwersytetu Vanderbilt.

Ciekawie prezentuje się program AquaBrowser, wykorzystywany m.in. przez nowojorską Queens Library. W programie zastosowano znaną np. z Thinkmap Visual Thesaurus wizualizację wyników wyszukiwania, pokazującą relacje skojarzeniowe pomiędzy różnymi terminami. Wpisanie słowa „Poland” spowoduje wyświetlenie listy pozycji w bibliotecznym katalogu odpowiadających zapytaniu (tzn. dotyczących Polski), lecz także pokaże w lewej części ekranu słowa-pojęcia powiązane znaczeniowo z Polską, np. „okupacja”, „rozbiory”, „Solidarność”, „Holokaust”, „Warszawa”, „inwazja” oraz nazwy państw sąsiadujących lub historycznie związanych z Polską. Każdy z wyświetlonych terminów jest linkiem, którego kliknięcie spowoduje wyszukanie pozycji odpowiadających temu terminowi, związanych z pierwotnym zapytaniem (w tym przypadku z „Polską”).

ok_aqua2.JPG

Po prawej stronie ekranu wyniki wyszukiwania podzielone są na kategorie (format, autor, temat, język, gatunek, zasięg itp.), co umożliwia ich zawężenie i przeglądanie według określonego kryterium. Zaproponowane rozwiązania o cechach przypominających wyszukiwarki semantyczne ułatwiają użytkownikom dokonywanie odkryć w bibliotecznych zbiorach, a także poszerzanie wiedzy na dany temat już na etapie przeglądania katalogu (np. podążając tropem proponowanych skojarzeń).

Program Endeca, który możemy obejrzeć np. w Phoenix Public Library, McMaster University Library i North Carolina State University Libraries jest elastyczny i można go dostosować do indywidualnych potrzeb klienta – w każdej ze wspomnianych bibliotek katalog wygląda inaczej. Zawartość katalogu Phoenix Public Library możemy przeszukiwać już na stronie głównej biblioteki, wpisując żądany termin w okienko wyszukiwania lub przeglądając dostępne kategorie w podziale na beletrystykę i literaturę popularnonaukową. Jeśli nie wiemy, co wybrać, możemy skorzystać z podpowiedzi: listy książek (z danej kategorii) najczęściej wypożyczanych przez czytelników, sugestii bibliotekarzy, listy pozycji nagrodzonych oraz listy bestsellerów New York Times.

—————————————————————————————————————————–
ok_recommended.JPG
—————————————————————————————————————————–

Wynik wyszukiwania można subskrybować za pomocą kanałów RSS. Na stronie McMaster University Library szczegółowy opis wyszukanej pozycji otwiera się w nowym oknie (z możliwością wydruku) i zawiera dodatkowe informacje, np. streszczenie książki, spis treści i link do strony o książce (projekcie), jeśli taka istnieje. W katalogu Phoenix Public Library opis pozycji zawiera linki do jej recenzji w serwisie księgarni Amazon.com.

—————————————————————————————————————————–
ok_frankenstein.JPG
—————————————————————————————————————————–

Użytkownicy katalogu NCSU Libraries po odnalezieniu strony z opisem interesującej ich pozycji mogą wysłać link pocztą elektroniczną lub SMS-em, dodać opis do programu RefWorks do tworzenia i zarządzania bibliografią, a także jednym kliknięciem przenieść się na stronę z opisem tej pozycji w Google Book Search.

—————————————————————————————————————————–
okpolandundercommunism.JPG
—————————————————————————————————————————–

Program Encore, który można obejrzeć np. na stronach East Lansing Public Library posiada charakterystyczny ekran startowy, na widok którego użytkownicy mogą poczuć się raźniej, bowiem przypomina najpopularniejszą wyszukiwarkę – Google.

—————————————————————————————————————————–
encore_glowna2.jpg
—————————————————————————————————————————–

Interfejs Encore, a w szczególności sposób prezentacji wyników wyszukiwania, także nasuwa skojarzenia z Google. W okienko można wpisać cokolwiek – tak jak w Google, a nie tak jak w bibliotecznym katalogu, gdzie zazwyczaj trzeba już na początku uściślić, czego się szuka. Lista wyników ułożona jest w kolejności odpowiadającej trafności wyszukiwania (od najbardziej do najmniej trafnych), przy czym stopień trafności przedstawiony jest za pomocą symboli używanych dla zobrazowania mocy sygnału sieci telefonii komórkowych.

—————————————————————————————————————————–
okencore_most_relevant.JPG
—————————————————————————————————————————–

encore_refine_by_tags.JPG

Istnieje możliwość wyszukiwania zaawansowanego, gdzie możemy sprecyzować kryterium (autor, tytuł, przedmiot), zaznaczyć tylko pozycje dostępne, typ zbiorów, język, lata wydania, a także przeczytać podpowiedzi, w jaki sposób należy formułować zapytania. Wyniki wyszukiwania można zawęzić korzystając z funkcji przeglądania fasetowego oraz przeglądania według tagów.

Dodatkowo otrzymujemy podpowiedź, które z książek z listy wyników były przez czytelników najczęściej wypożyczane – zdjęcie okładki książki jest aktywnym linkiem do strony z jej opisem. Zamieszczanie w katalogu skanów okładek to zauważalny trend obecny wśród producentów popularnych systemów bibliotecznych, dostępnych także w Polsce. Wydaje się, że to dobry pomysł – katalog staje się bardziej przyjazny, atrakcyjny graficznie i przyciąga wzrok użytkownika. Ekran Encore wydaje się pod tym względem szczególnie miły dla oka.

Agnieszka Koszowska


Comments

5 komentarzy

  1. Artur on Luty 28, 2009 12:25 pm

    Na podobnych zasadach działa nasz projekt uruchomiony na poczatku roku – webook

  2. fadehelix on Marzec 26, 2009 2:57 pm

    Ciekawy artykuł, ale zostały wymienione tylko rozwiązania komercyjne. Mnie osobiście zaciekawił projekt open source’owy o nazwie SOPAC (http://thesocialopac.net/ )Przykładem jego użycia jest http://www.darienlibrary.org/catalog/

    Pozdrawiam

  3. AgaK on Kwiecień 23, 2009 9:22 pm

    Niebawem pojawi się na naszym blogu druga część tekstu o społecznych katalogach OPAC, poświęcona rozwiązaniom niekomercyjnym, m.in. SOPAC. Pozdrawiam i proszę o jeszcze trochę cierpliwości 🙂

  4. Społeczny OPAC – nowe trendy. Część 2 : Biblioteka 2.0 on Maj 24, 2009 9:16 pm

    […] Społeczny OPAC – nowe trendy. Część 1 […]

  5. Zirtael on Maj 29, 2010 5:57 pm

    Bardzo ciekawy artykuł. 😉 Przystępnie napisany.
    Szczególnie zwraca na siebie uwagę program Endeca.

    Pozdrawiam.
    IN

Name (required)

Email (required)

Witryna internetowa

Co o tym myślisz

Security Code: