Idea biblioteki jako przyjaznego miejsca, które odwiedza się z przyjemnością, choćby po to, by spotkać się z przyjaciółmi czy uczestniczyć w wydarzeniu kulturalnym, nie jest niczym nowym, także w naszym kraju. Np. ubiegłoroczny program Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich „Tydzień Bibliotek” odbywał się pod hasłem „Biblioteka miejscem spotkań”, mającym uświadomić użytkownikom, że działalność współczesnych bibliotek wykracza poza tradycyjne wypożyczanie książek.

W zachodnioeuropejskim piśmiennictwie dotyczącym bibliotek nie tyle jako instytucji, ale jako „fizycznych” przestrzeni, można natknąć się na nawiązania do teorii „trzeciego miejsca” Raya Oldenburga (mówi o tym np. artykuł Caspera H. Rasmussena i Henrika Jochumsena The fall and rise of the physical library lub Borge Sondergaarda The red thread. The new central library in Hjorring).

Twórcy powstających w ostatnich latach budynków i pomieszczeń bibliotecznych projektują je w taki sposób, by biblioteka rzeczywiście była postrzegana jako miejsce spotkań, spędzania czasu, poszukiwania inspiracji czy doświadczeń i – co ważne – by wyraźnie komunikowała o tym swojemu otoczeniu.

Przykładem ciekawej, nowatorskiej biblioteki XXI wieku, zaprojektowanej i promowanej zgodnie z założeniami teorii „trzeciego miejsca”, jest biblioteka publiczna w mieście Hjørring na północy Danii (region Jutlandia Północna).

mapadanii.JPG

Hjørring jest miastem średniej wielkości (67,5 tys. mieszkańców), działa tam biblioteka główna z czterema filiami bibliotecznymi oraz jednym bibliobusem. Nowa biblioteka główna, otwarta w kwietniu 2008 roku, zlokalizowana jest w budynku „Metropol” – centralnym i najczęściej odwiedzanym punkcie miasta. To kontrowersyjne – można by rzec – usytuowanie biblioteki jest jednym z czynników sprzyjających realizacji koncepcji „trzeciego miejsca”. W „Metropolu”, poza biblioteką, mieści się spore centrum handlowe (40 sklepów) oraz klub fitness, tak więc jedno miejsce w założeniu spełnia różne potrzeby współczesnych obywateli: konsumpcyjne (zakupy), fizycznej sprawności (fitness) i rozwoju osobistego / intelektualnego (biblioteka).

Pracownicy biblioteki w Hjørring mieli własną wizję, marzenia i przemyślenia o tym, czym może być nowa biblioteka, i aktywnie uczestniczyli w przygotowywaniu projektu zagospodarowania przestrzeni, wystroju wnętrz, dekoracji oraz wyposażenia. W serwisie SlideShare dostępna jest prezentacja Borge Sondergaarda z danymi na temat biblioteki oraz założeniami, jakie towarzyszyły jej tworzeniu.

dsc_0077_23.jpg

W przeciwieństwie do większości publicznych bibliotek, w których pierwszym rzucającym się w oczy elementem jest stanowisko obsługi lub punkt informacji, odwiedzających bibliotekę w Hjørring wita wielki napis „Velkommen”. Pomysł godny polecenia, bowiem stanowi czytelny, jasny przekaz skierowany do użytkownika: „Witamy Cię, jesteś naszym gościem, czuj się tu dobrze”.

Ciekawym elementem wystroju i zarazem wizytówką biblioteki jest czerwona, „wijąca się” wstęga”, trochę przypominająca tę we wrocławskiej Mediatece. W Hjørring wstęga przebiega przez całe pomieszczenie (wzdłuż, wszerz i w pionie), łącząc poszczególne jego części i pełniąc rozmaite funkcje: półki na książki, lady bibliotecznej, powierzchni wystawowej, elementu dzielącego, bramy czy po prostu ozdoby. Można też (w niektórych miejscach) na niej usiąść lub za nią podążać, gdy wskazuje kierunek do dalszych części biblioteki.

dsc_0155_23.jpg

dsc_0090_23.jpg

dsc_0100_23.jpg

Przestrzeń zaprojektowana jest elastyczne, nie ma wyraźnych podziałów na „oddział dla dzieci” i „wypożyczalnię dla dorosłych”, usytuowanych w zamkniętych pomieszczeniach. Jest to właściwie jeden wielki pokój do wykorzystania w dowolny sposób przez wszystkich zainteresowanych. Niektóre partie są „bardziej dla dzieci” lub „bardziej dla dorosłych” (klasyczna „czytelnia” w stylu angielskim wyposażona w fotele Chesterfield), a niektóre wspólne dla wszystkich – do zagospodarowania zgodnie z potrzebami (spotkanie, zabawa, projekcja filmu, wspólne granie itp.).

dsc_0129_23.jpg

dsc_0113_23.jpg

Dla pragnących popracować w ciszy i spokoju przeznaczono kilka wyraźnie oznakowanych, zamykanych pomieszczeń, zaś reszta przestrzeni posiada mnóstwo kącików, zakamarków i zaskakujących, nietypowych dla biblioteki, elementów wyposażenia. Znajdziemy tam np. zjeżdżalnię, „łóżko” lub „basen”, do którego można sobie poskakać lub się w nim wygodnie położyć, okrągłe wnęki w ścianie do czytania, czy inne kryjówki do zabawy w chowanego. Niedaleko części dziecięcej wydzielono kącik dla VIP’ów – „Bardzo Ważnych Rodziców” :). Można tam usiąść na wygodnej kanapie, przejrzeć gazetę, napić się kawy i mieć oko na bawiące się dzieci.

dsc_0151_23.jpg

dsc_0126_23.jpg

dsc_0068_23.jpg

dsc_0128_23.jpg

dsc_0154_23.jpg

dsc_0136_23.jpg

Wygodna kanapa to obowiązkowy element wyposażenia biblioteki. Spotykamy je w kilku miejscach: między regałami, w kąciku z telewizorem czy w części multimedialnej. Oczywiście, nowe technologie w duńskich bibliotekach odgrywają ważną rolę. W Hjørring znajdziemy wydzieloną (elementem dzielącym jest tu regał i „wijąca się” czerwona wstęga) część pomieszczenia z wmontowanymi w ścianę ekranami, służącymi do przeglądania zasobów sieci i korzystania z multimediów. W części dziecięcej mamy kilka stacjonarnych pulpitów z grami edukacyjnymi i – w ogóle – do zabawy. Jest większa wolna przestrzeń do organizacji spotkań, projekcji filmów czy wspólnych gier – wyposażona w ekran, projektor i nagłośnienie. Jest wreszcie automat do samoobsługowych wypożyczeń (zwrotów dokonuje się także samoobsługowo, odkładając książkę, płytę czy film na specjalny odpowiednio oznakowany wózek).

dsc_0076_23.jpg

dsc_0095_23.jpg

dsc_0107_23.jpg

Więcej informacji (oraz zdjęć) biblioteki w Hjørring można znaleźć na jej stronie internetowej, w serwisie Facebook, gdzie biblioteka ma swój profil, w serwisie Librarybuildings.info, poświęconym nowym budynkom bibliotek i w mojej galerii Flickr.

Wydaje się, że idea biblioteki jako „trzeciego miejsca” to interesujący kierunek, który powinni rozważyć bibliotekarze planujący budowę nowych bibliotek, modernizację czy adaptację budynków na działalność biblioteczną. Warto też podkreślić, że taka organizacja fizycznej biblioteki, jaką zastosowała biblioteka w Hjørring, a także kilka innych nowo powstałych bibliotek na całym świecie, oznacza gruntowną zmianę podejścia do tego, co biblioteka oferuje swoim odbiorcom i w jaki sposób im o tym komunikuje. Biblioteka tradycyjna, korzystając z wszelkich dostepnych środków przekazu (także wizualnych), informuje swoich użytkowników: „oferujemy Wam zbiory i usługi, z których – jeśli chcecie – możecie korzystać; sposób korzystania określają stosowne regulaminy…”.

Wydaje się, że biblioteka pomyślana i zaprojektowana jako „trzecie miejsce” wysyła do użytkowników całkiem inny komunikat: „Jesteś naszym gościem, zależy nam, byś czuł się tu dobrze i jak najlepiej spędził czas. Możesz robić, co Ci się podoba – badaj, eksploruj, doświadczaj, baw się, rozmawiaj, szukaj inspiracji”. A także – „Odpocznij, napij się kawy…”.

Agnieszka Koszowska


Comments

3 komentarze

  1. Agata on Lipiec 1, 2009 6:05 pm

    Zazdroszczę wyjazdu! Musiało być fantastycznie;-)
    Po przeczytaniu Twojej relacji nasunęła mi się jedna, choć zupełnie nieodkrywcza, myśl (w kilku odsłonach:) ): biblioteka może być kolorowa, przyjazna, biblioteka jest dla ludzi!
    Zachwycił mnie zwłaszcza kącik dla VIP-ów 😉
    Zresztą z podobnym podejściem do instytucji biblioteki spotkałam się w Berlinie (trochę więcej na ten temat tutaj: http://www.ebib.info/2009/105/a.php?duda_koza ;)). Różnorodność propozycji, oferowanych usług oraz udostępnianych mediów powoduje, że biblioteka to już nie tylko miejsce, gdzie pożycza się książki (również popularne są bardzo łatwe w obsłudze automaty do samoobsługowych wypożyczeń), ogląda wystawy, czy przegląda aktualną prasę, ale wpada się tu na seans filmowy, można poćwiczyć grę na pianinie. Wolny dostęp do półek z książkami pozwala na szybką ocenę przydatności konkretnej, interesującej nas pozycji. Warto dodać, że wszystkie te ‚atrakcje’ usytuowane są na jednym poziomie, bez wyraźnie zaznaczonych pomieszczeń (tylko w szczególnych przypadkach, np. wyciszone pomieszczenie do gry na instrumentach. [Na przykładzie Amerika-Gedenkbibliothek, Berlin])
    W ciągu dnia przewija się przez takie miejsce mnóstwo osób, niektórzy wpadają po prostu, żeby skorzystać z internetu lub przejrzeć szybko gazetę z aktualnymi ogłoszeniami.

    Zaś, co do profili bibliotecznych na Facebook, to można tam znaleźć nie tylko nowoczesne instytucje, Tu przykład: http://www.facebook.com/pages/Weimar-Germany/Anna-Amalia-Bibliothek/58628091651

  2. AgaK on Lipiec 2, 2009 9:48 pm

    No właśnie 🙂 Ta różnorodność, przyjazność i otwartość w skandynawskich (i niemieckich) bibliotekach jest coraz powszechniejsza, a korzystanie z narzędzi społecznościowych (takich jak Facebook) na porządku dziennym. W Danii widzą ten trend nie tylko jako szansę, lecz jako konieczność – zainteresowanie tradycyjnymi usługami bibliotek (pożyczaniem książek) stopniowo spada wszędzie, nie tylko u nas. W duńskich bibliotekach (przypuszczam, że w niemieckich też?) już jakiś czas temu zauważono, że więcej osób przychodzi do bibliotek w innym celu niż pożyczenie książki. Dlatego też inaczej się tam bada korzystanie z bibliotek niż u nas – np. wszyscy odwiedzający bibliotekę są rejestrowani przy wejściu przez specjalne urządzenia (bramki, a w Hjorring jeszcze bardziej ponoć nowoczesne – laserowe). Stąd też potem wiadomo, ile osób odwiedziło bibliotekę. U nas niestety obowiązujące statystyki wymagają podawania liczby zarejestrowanych użytkowników, tzn. takich, którzy przyszli, wyrobili sobie kartę biblioteczną i coś pożyczyli. A takich jest coraz mniej, stąd coraz powszechniejsze, krzywdzące i chyba fałszywe przekonanie wielu osób (w tym różnych „decydentów”), że biblioteki powoli staja się niepotrzebne i nie warto w nie inwestować…

  3. Borge Sondergaard on Lipiec 3, 2009 9:52 am

    Dear Agnieszka

    Though I do not read or understand Polish, I am proud, on behalf of my library, that you took the effort of bringing up sutch a long article on your blog. And with great pictures and important links. Thank you very much!

    To all my Polish colleagues: I hereby invite you to come and see the library for yourself. You will be most welcomed.

    Best wishes,
    Borge Sondergaard,
    Hjørring City Library

Name (required)

Email (required)

Witryna internetowa

Co o tym myślisz

Security Code: