The Commons – o opracowaniu fotografii z udziałem wirtualnej społeczności. Cz. 1

Grudzień 15, 2009 | Możliwość komentowania The Commons – o opracowaniu fotografii z udziałem wirtualnej społeczności. Cz. 1 została wyłączona

Po dłuższej przerwie i po trosze w odpowiedzi na apel Pauliny Majewskiej z Biblioteki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi, która podczas konferencji Polskie Biblioteki Cyfrowe 2009 w Poznaniu dokonała interesującej analizy społeczności Biblioteka 2.0 :), prezentuję kolejny blogowy tekst, tym razem poświęcony projektowi „The Commons”.

Temat nie jest nowy, został już wcześniej poruszony na blogu Biblioteka 2.0, o projekcie pisali też m.in. Marcin Wilkowski w serwisie „Historia i Media” i Alek Tarkowski na blogu Kultura 2.0. Na konferencji „Cyfrowość bibliotek i archiwów” w Bibliotece Narodowej 26 listopada br. przedstawiłam referat pt. Opracowanie zbiorów z udziałem społeczności internetowych (na przykładzie projektu „The Commons”). Prezentacja do referatu dostępna jest w serwisie SlideShare.

Projekt „The Commons” budzi zainteresowanie. I słusznie, bowiem dotychczasowe efekty jego realizacji dowodzą, że biblioteki, które odważnie eksperymentują z Web 2.0, wykorzystując potencjał internetowych społeczności, odnoszą z tego tytułu konkretne korzyści. Wydaje się, że warto nieco obszerniej przedstawić tę inicjatywę i pokazać ciekawsze przykłady współdziałania internautów z bibliotekarzami z wykorzystaniem możliwości wzorcowego serwisu Web 2.0, za jaki powszechnie uważany jest Flickr.

„The Commons” to pomysł pracowników Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie. O genezie projektu, jego przebiegu i pierwszych (po tzw. etapie pilotażowym) efektach realizacji można przeczytać w udostępnionym na stronach biblioteki raporcie „For the Common Good: The Library of Congress Flickr Pilot Project”, gdzie znajdziemy także szczegółowe dane statystyczne. Cele projektu, sformułowane przez Bibliotekę Kongresu, to:

– promocja bibliotecznych zbiorów fotografii, zwiększenie ich widoczności i świadomości ich istnienia (zwłaszcza wśród osób nie korzystających z serwisu WWW Biblioteki Kongresu);
– zdobycie wiedzy o tym, jakie korzyści udział internautów (tagowanie, komentarze) może przynieść Bibliotece Kongresu i jej użytkownikom;
– zbadanie, w jaki sposób uczestnictwo Biblioteki w internetowej społeczności Web 2.0 wpłynie na wykorzystanie przez jej członków zbiorów bibliotecznych.

Raport jest bardzo ciekawy. Nie tylko ze względu na dane liczbowe i efekty dowodzące, że pomysł Biblioteki Kongresu zakończył się sukcesem. Interesujące jest także myślenie „kongresowych” bibliotekarzy, strategiczne podejście i dokładne zaplanowanie działań mających na celu wykorzystanie wiedzy internetowej społeczności. W styczniu 2008 roku w mediach ukazała się zaskakująca wiadomość: „Biblioteka Kongresu prosi o pomoc!” Bynajmniej nie chodziło o wsparcie finansowe tej największej na świecie Książnicy. Chodziło o pomoc w realizacji zadania stanowiącego jeden z najważniejszych obowiązków bibliotek i wyłączną – przynajmniej do tej pory – oraz pilnie strzeżoną domenę bibliotekarzy i profesjonalistów informacji: opracowanie zbiorów.

Biblioteka Kongresu posiada bogate zbiory fotografii, których kopie cyfrowe udostępnia też w katalogu na swojej stronie WWW. W wielu przypadkach opisy katalogowe zawierają lakoniczne informacje: brakuje danych na temat autora, daty wykonania zdjęcia czy sfotografowanych obiektów. Biblioteka – nawet największa na świecie – nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć do źródeł informacji o wszystkich fotografiach ze swoich zbiorów i uzupełnić braków w opisach. Fotografie to specyficzny rodzaj zbiorów – o tym, co jest na zdjęciu, może wiedzieć ktoś, kto zna jego historię. A społeczności internetowe zwykle składają się z osób, które chętnie się dzielą posiadaną wiedzą, szczególnie jeśli zostaną o to poproszone.

Kolejną motywacją dla pracowników Biblioteki Kongresu była świadomość ogromu zasobów informacji dostępnych w Internecie i związanej z tym konieczności konkurowania o uwagę użytkownika. Domyślano się, że przyczyną, dla której zbiory Biblioteki Kongresu nie są w pełni wykorzystywane, nie jest brak chęci, lecz brak wiedzy potencjalnych odbiorców, że takie zbiory w ogóle istnieją.

Biblioteka Kongresu posiada konto w serwisie Flickr od czerwca 2007 r. Po podjęciu decyzji o zamieszczaniu w serwisie bibliotecznych zbiorów fotografii dopracowano szczegóły techniczne, ustalono także, na jakich zasadach fotografie będą publikowane. Opracowano nowy rodzaj licencji pod nazwą „No known copyright restrictions” (nie istnieją znane ograniczenia prawa autorskiego), obowiązujący wszystkie instytucje uczestniczące w projekcie. Licencja ta oznacza, że instytucja, która opublikowała daną fotografię, zrobiła to zgodnie z obowiązującym w swoim kraju prawem: fotografia znajduje się w domenie publicznej, ponieważ wygasły do niej prawa autorskie; lub instytucja publikująca jest właścicielem praw autorskich do publikowanego dzieła; lub w efekcie rzetelnie przeprowadzonych badań nie stwierdzono, kto jest właścicielem praw autorskich; lub instytucja ma prawo do udostępniania fotografii bez ograniczeń. Licencja oznacza także, że użytkownik zainteresowany wykorzystaniem zdjęć udostępnionych w ramach projektu „The Commons” np. we własnej publikacji ma obowiązek przeprowadzenia badań i samodzielnego ustalenia statusu prawnego zdjęcia. Szczegółowe informacje dostępne są na stronie About the rights statement.

Wybrane dane statystyczne etapu pilotażowego „The Commons”, realizowanego w czasie od stycznia do października 2008 roku:

– odnotowano ok. 10, 4 milionów odsłon fotografii udostępnionych przez Bibliotekę Kongresu w serwisie Flickr,
– 79% fotografii zostało uznanych za “ulubione” przez użytkowników Flickr,
– ponad 15 000 użytkowników dodało Bibliotekę do swoich kontaktów,
– użytkownicy dodali 7 166 komentarzy do 2 873 fotografii,
– użytkownicy dodali 67 176 etykiet („tagów”) do bibliotecznych zdjęć,
– ponad 500 rekordów w katalogu fotografii Biblioteki Kongresu zostało uzupełnionych o nowe dane, uzyskane od użytkowników serwisu Flickr.

Raport „For the Common Good” zawiera ciekawą informację. Na początku realizacji projektu Biblioteka Kongresu zaczęła otrzymywać wiadomości od zadowolonych użytkowników serwisu Flickr, wdzięcznych jej za to, że „rozpoczęła” digitalizację swoich zbiorów i udostępnianie ich w Internecie. Osoby te nie tylko nie słyszały o słynnym projekcie digitalizacyjnym Biblioteki Kongresu „American Memory”, realizowanym od początku lat 90-tych. Nie wiedziały też o tym, że te same fotografie, które Biblioteka publikuje na Flickr, są już od kilku lat dostępne na jej stronie. Nawet miłośnicy fotografii (a tacy są głównie użytkownikami Flickr) nie zdołali dotrzeć do ponad miliona obiektów udostępnionych na stronach Biblioteki Kongresu. Nie pomyśleli nawet o tym, żeby ich tam szukać. Wydaje się więc, że przynajmniej jeden cel projektu „The Commons” (promocja bibliotecznych zbiorów fotografii, zwiększenie ich widoczności i świadomości ich istnienia) został w pełni osiągnięty.

W drugiej części tekstu zostaną przedstawione przykłady uzupełniania danych katalogowych fotografii o informacje uzyskane od użytkowników Flickr, a także ciekawe reakcje internautów na publikację w serwisie wybranych zdjęć ze zbiorów instytucji uczestniczących w „The Commons”.

Agnieszka Koszowska


Comments

Comments are closed.

Name (required)

Email (required)

Witryna internetowa

Co o tym myślisz

Security Code: