Przeglądając galerie bibliotek i bibliotekarzy w serwisie Flickr, natknęłam się na kolekcję Jenny Levine (autorki bloga ”„Shifted Librarian”), zawierającą m.in. zdjęcia biblioteki w holenderskim mieście Delft. Zdjęcia na tyle mnie zaintrygowały, że postanowiłam się dowiedzieć o tej bibliotece czegoś więcej. Większość znanych przykładów Library 2.0 to rozwiązania amerykańskie, okazuje się jednak, że europejscy bibliotekarze także mają ciekawe pomysły. Co więcej, zaskakują nimi nawet „dwuzerowych” Amerykanów. Myślę, że warto bibliotece z Delft poświęcić obszerniejszy tekst, nie tylko dlatego, że do Holandii jest nam bliżej niż do Ameryki, lecz przede wszystkim dlatego, iż tamtejsze podejście wydaje się w pełni uosabiać założenia Library 2.0. Na dodatek dość oryginalnie i kusząco.

DOK Library Concept Center

Delft to stosunkowo niewielkie (ok. 100 tys. mieszkańców) miasto w zachodniej Holandii, z którym związany był słynny XVII-wieczny malarz Jan Vermeer, twórca “Dziewczyny z perłą”. Delft to także miasto z “pomysłem na bibliotekę” – tamtejsza biblioteka miejska funkcjonuje pod nazwą DOK Library Concept Center. Jest to biblioteka publiczna, która obsługuje (uwaga!) 80% mieszkańców miasta, do której są zapisani wszyscy uczniowie miejscowych szkół, która jest najczęściej odwiedzaną instytucją publiczną w Delft i której misją i zamiarem jest stanie się najnowocześniejszą biblioteką na świecie.

Refleksje o roli, jaką – zdaniem Holendrów – pełni czy też powinna pełnić współczesna biblioteka, można znaleźć w tekście Erika Boekesteijna (pracownika Działu Komunikacji i Innowacji DOK) pt. Discover Innovations at DOK, Holland’s ‚Library Concept Center’, zamieszczonym w czasopiśmie Marketing Library Services, vol. 22, nr 2, March/April 2008. Czytamy w nim m.in.: “Misją DOK jest stać się i pozostać najnowocześniejszą biblioteką na świecie. Wykorzystanie kreatywności, technicznych innowacji i osiągnięć nauki pozwala bibliotece funkcjonować jako źródło inspiracji dla jej pracowników, czytelników i partnerów z terenu miasta, kraju i całego świata. Biblioteka pragnie wspierać wartości niezbędne dla rozwoju demokratycznego społeczeństwa, takie jak wolność, niezależność, obiektywizm i swobodny przepływ informacji. Przygotowując wizję przyszłości, braliśmy pod uwagę nie tylko wewnętrzne potrzeby organizacji, lecz przede wszystkim jej usytuowanie w otoczeniu. Nasze społeczeństwo ulega szybkim przemianom, a migracje ludności wpływają na jego złożoność. Procesy komunikacyjne zachodzą coraz szybciej i coraz sprawniej. Dzięki Internetowi stopniowo zacierają się granice, a odległość i czas stają się mniej istotne. Nowe media, wyszukiwarki internetowe, pokoje czatowe czy sieci peer-to-peer umożliwiają dostęp do informacji 24 godziny dziennie przez 7 dni w tygodniu. Liczba telefonów komórkowych w Holandii przewyższa liczbę mieszkańców tego kraju. Ludzie budują własne cyfrowe terytoria, po których poruszają się korzystając z wielu cyfrowych tożsamosci. Zadajemy znacznie więcej pytań niż otrzymujemy odpowiedzi, dlatego wciąż potrzebujemy bibliotek, niezależnie od tego, jak inteligentne stają się internetowe wyszukiwarki.”

playstation

„Prawdopodobnie świat dzieci naszych dzieci będzie wyglądał zupełnie inaczej. Być może tradycyjne drukowane książki będzie można spotkać tylko w muzeach lub prywatnych kolekcjach, a w bibliotekach znajdą się wyłącznie nośniki cyfrowe. Lecz jedno jest pewne: ludzie zawsze będą kochali, potrzebowali i poszukiwali opowieści – nieważne czy wydanych drukiem, nagranych na CD, dostępnych jako pliki mp3 czy zawartych w dziełach sztuki. W DOK tworzymy kolekcje książek cyfrowych, wysyłamy w świat wędrownych bardów, by zbierali i opowiadali historie, dajemy też szansę członkom społeczności, by dzielili się z innymi własnymi opowieściami. Staramy się być zawsze o krok dalej. Jeśli istnieje coś takiego jak Biblioteka 2.0, my będziemy Biblioteką 3.0”.

Art Collection
(Biblioteka wypożycza na zewnątrz także dzieła sztuki)

Odwiedzający DOK posiadacze telefonów komórkowych wyposażonych w obsługę Bluetooth otrzymują po przekroczeniu progu biblioteki wiadomość SMS “Witamy w najnowocześniejszej bibliotece świata”. Ciekawy chwyt marketingowy, choć trzeba przyznać, że w dość znacznym stopniu odpowiadający rzeczywistości. Biblioteka wyposażona jest w samoobsługowe stanowiska RFID do automatycznej rejestracji wypożyczeń i zwrotów, automaty do ładowania kart bibliotecznych, za pomocą których można regulować płatności (także w bibliotecznej kawiarence), bezprzewodowy system informacji oparty na Nintendo Wii, konsole gier Playstation i „multimedialne” fotele do słuchania muzyki czy oglądania filmów.

music chairs

Zaprojektowano także specjalne automaty, pozwalające użytkownikom na skopiowanie do telefonów komórkowych różnych materiałów (muzyki, e-booków, trailerów filmów, wykazów bibliotecznych nowości, plików wideo z wykładami, przewodników po bibliotece, itd.). Automaty pod nazwą TANK U rozmieszczone są w bibliotece, lecz także w różnych często odwiedzanych punktach miasta (m.in. na przystankach autobusowych czy w szpitalnych poczekalniach). Udostępniane materiały promują biblioteczne zbiory i samą bibliotekę, czyniąc ją bardziej widoczną dla mieszkańców i dając przedsmak tego, co można otrzymać, gdy się ją odwiedzi. Może to być także sposób na zapewnienie lojalności użytkowników, podtrzymywanie ich aktywności, sprawianie, że będą do biblioteki wracali.

TANK U

Przygotowanie tego oryginalnego bibliotecznego pomysłu nie byłoby możliwe bez udziału architektów i projektantów wnętrz. Zastosowana kolorystyka zupełnie nie kojarzy się z tradycyjną biblioteką, a niektóre fotele same w sobie mogłyby przyciągnąć nowych czytelników. Zdaniem Jenny Levine, autorki bloga „Shifted Librarian”, ktoś kto przekracza próg DOK, czuje się nagle szczęśliwszy, zaczyna się uśmiechać i ma ochotę przebywać tam godzinami.

staff floor
(Kolorystyka wnętrz budynku jest jak na bibliotekę dość nietypowa)

Warto przybliżyć niektóre z realizowanych przez DOK „dwuzerowych” pomysłów, przede wszystkim bibliotekarską wyprawę Shanachietour 2007, projekty AGORA i DOK Studio.

Shanachie to wg irlandzkiej tradycji wędrowny bard, który niegdyś przemierzał kraj w poszukiwaniu opowieści, a zasłyszane historie w zamian za gościnę i poczęstunek przekazywał dalej. Biblioteki i bibliotekarze także mają swoje historie, które warto zbierać, zachowywać i rozpowszechniać, budując w ten sposób globalną społeczność i integrując jej członków. Trzej bibliotekarze z Delft podjęli się roli współczesnych shanachie – łowców historii, lecz do ich rejestracji i publikacji wykorzystali możliwości nowoczesnej technologii i narzędzi Web 2.0. Projekt Shanachietour 2007 to wyprawa pracowników DOK do Stanów Zjednoczonych pod hasłem „Twórz historie, opowiadaj i zachowuj je”. Bibliotekarze odwiedzili kilka wybranych amerykańskich bibliotek i nawiązali wiele kontaktów, dokumentując przebieg wyprawy w postaci wideoreportaży. Profesjonalnie zmontowany i opatrzony znakomitą ścieżką dźwiękową materiał filmowy został zamieszczony w formie wideocastów na specjalnie utworzonym blogu, zawierającym także cykliczne relacje z wyprawy. Filmy pokazują amerykańskie biblioteki – zwłaszcza te, w których wprowadzono nowatorskie rozwiązania 2.0, bibliotekarzy – pasjonatów, ciekawe pomysły i dobre praktyki. Można zobaczyć biblioteki „od środka”, (polecam zwłaszcza relację z wizyty w bibliotece Salt Lake City Public Library w odcinku 11), posłuchać wypowiedzi pracowników, opowiadających z pasją i entuzjazmem o swoich działaniach, a także podpatrzeć ciekawe pomysły i rozwiązania.
Zdjęcia z wyprawy znalazły się także w serwisie Flickr w galerii Shanachietour zawierającej m.in. fotografie budynku biblioteki z Salt Lake City.

chairs
(Kuszące fotele w DOK)

AGORA to projekt DOK realizowany pod hasłem „kadr z Twojego życia w bibliotece”. Na terenie biblioteki rozmieszczono specjalne ekrany z przeznaczeniem dla użytkowników. Mogą na nich zaprezentować coś, co uważają za ważne – dla siebie, swojej rodziny czy społeczności. Może to być np. wystawa materiałów dokumentujacych życie wybranej osoby, zorganizowana z okazji jej urodzin: wywiady z przyjaciółmi i członkami rodziny (przeprowadzone z pomocą załogi DOK), fragmenty ulubionych filmów, książek czy dzieła sztuki. Taka prezentacja nie tylko honoruje członka lokalnej społeczności, wzbudza też refleksje i wspomnienia innych, zachęcając ich do dzielenia się własnymi historiami. Zdecydowanie 2.0.

AGORA

Innym ciekawym projektem jest DOK Studio – tworzenie podcastów i wideocastów zamieszczanych na stronie biblioteki. DOK posiada profesjonalne wyposażenie przenośnego studia (kamery, sprzęt dźwiękowy, programy do edycji), pozwalające na kręcenie, przetwarzanie i publikację materiałów filmowych w postaci wideocastów. Filmy reportażowe powstają nie tylko w bibliotece, lecz także w innych ważnych dla lokalnej społeczności miejscach (np. szkołach), dokumentują istotne wydarzenia i pozwalają mieszkańcom Delft w przekazywaniu i zachowywaniu swoich historii. Filmy współtworzą przede wszystkim ludzie młodzi, ucząc się przy okazji filmowego rzemiosła i świetnie się przy tym bawiąc. Jest to niewątpliwie skuteczny sposób promocji biblioteki wśród młodzieży.

(Pokój w czerwonym kolorze, z kolekcją książek o tematyce „romansowej”):

Romance room

Czy taka biblioteka jak DOK mogłaby powstać i funkcjonować w Polsce? Być może. Mamy wspaniale wyposażone, nowoczesne biblioteki publiczne (takie jak Miejska Biblioteka Publiczna w Jaworznie), mamy też modelowe biblioteki dla młodych czytelników (takie jak wrocławska Mediateka). Jednak w obecnej sytuacji nie byłoby łatwo zrealizować całość holenderskiego „konceptu”. Barierą okazałoby się prawo autorskie (TANK U poza biblioteką nie byłoby możliwe), brak wystarczających środków finansowych na wyposażenie w tak nowoczesny sprzęt i na późniejsze jego utrzymanie. Biblioteki w Holandii, a także ich czytelnicy funkcjonują w nieco innej rzeczywistości finansowej i organizacyjnej. Np. za korzystanie z bibliotek publicznych pobiera się tam opłaty, co w naszym kraju wywołuje raczej dezaprobatę, a przynajmniej kontrowersje. Wielu naszych bibliotekarzy poczułoby z pewnością na grzbiecie nieprzyjemne mrowienie na samą myśl o wypożyczaniu na zewnątrz dzieł sztuki – choć biorąc pod uwagę, że DOK działa w mieście Vermeera, pomysł ten nie wydaje się aż tak szokujący. No i traktowanie biblioteki jako miejsca, w którym można poczuć się szczęśliwym, odprężyć się na wygodnym fotelu czy świetnie bawić. Od lat biblioteki kojarzą się dość poważnie i elitarnie. Choć zakres ich działalności stale się poszerza, wciąż są odbierane przede wszystkim jako instytucje strzegące zagrożonych wartości kulturowych. Śmiać się tu nie wypada, no chyba że w oddziale dziecięcym 😉

Podejście z Delft przełamuje ten dość powszechny schemat. Na jednym ze slajdów pochodzących z prezentacji o DOK czytamy: „W życiu chodzi o to, by się dobrze bawić, znacznie lepiej niż myślisz. I ta zabawa zaczyna się w bibliotece”.

DOK presentation

Wywrotowcy czy tylko „maniacy”? 😉

Wykorzystano zdjęcia z galerii Flickr Jenny Levine oraz z artykułu Discover Innovations at DOK, Holland’s ‚Library Concept Center’.

Agnieszka Koszowska


Comments

1 Comment so far

  1. Dagmara Peters on Styczeń 26, 2010 5:25 pm

    Biblioteki w całej Holandii są bardzo zautomatyzowane. Pamiętam jak w Polsce jeszcze kilkanaście lat temu trzeba było wypisać rewers, czekać, a w końcu i tak się okazało, że jest jeden egzemplarz na całe miasto i oczywiście zawsze wypożyczony.
    W Holandii książki rezerwuje się przez internet. Dostępne są nawet te najnowsze, pojawiające się dopiero co w księgarniach. Następnie otrzymujemy maila, że książka na nas czeka i wystarczy ją odebrać w ciągu tygodnia. Biblioteki ponadto współpracują ze sobą. Jeżeli książki nie ma w jednej, przyślą z ją innej. Można nawet wybrać, z której biblioteki chcemy odebrać książkę.
    Jak już jesteśmy w bibliotece, wystarczy udać się do regału z książkami zarezerwowanymi, poszukać swojego nazwiska, wziąć książkę i wypożyczyć, skanując kartę do biblioteki oraz książkę na specjalnych stanowiskach. Nie potrzeba do tego rewersów, pani bibliotekarki, nikogo. Polecam ten system. Jeszcze nigdy nie czytałam tyle co tutaj.

Name (required)

Email (required)

Witryna internetowa

Co o tym myślisz

Security Code: